GREEN ECONOMY

Η κλιματική κρίση είναι εδώ: 6 τρόποι προστασίας με «όχημα» τη φύση

AP Photo

Η Ελλάδα παραδομένη στις φλόγες. Εικόνες αποκάλυψης, δεκάδες χιλιάδες στρέμματα στάχτη, κατεστραμμένες περιουσίες, κόποι μιας ολόκληρης ζωής. Ο παρατεταμένος καύσωνας με θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών Κελσίου συνέβαλε στην εκδήλωση των πυρκαγιών. Οι επιστήμονες κρούουν επανειλημμένως τον κώδωνα κινδύνου για τις δραματικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, προβλέποντας ακραία καιρικά φαινόμενα με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση.

Η αποκατάσταση και προστασία της Φύσης αποτελεί μια από τις καλύτερες στρατηγικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και του Φαινομένου του Θερμοκηπίου. Τα δάση, υδροβιότοποι και τα υπόλοιπα οικοσυστήματα ενεργούν ως «ασπίδες» μπροστά στα ακραία καιρικά φαινόμενα, προστατεύοντας σπίτια, σοδειές, ταμιευτήρες νερού και ζωτικής σημασίας υποδομές.

Η χρήση της ίδιας της Φύσης ως άμυνας κατά της κλιματικής αλλαγής αποτελεί τη λεγόμενη στρατηγική προσαρμογής με βάση το οικοσύστημα(ecosystem-based adaptasion -EbA). Εν ολίγοις, εάν ο άνθρωπος φροντίσει τη Φύση, τότε και η Φύση θα φροντίσει για τον άνθρωπο.

Σύμφωνα με το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών, υπάρχουν έξι τρόποι που η Φύση μπορεί να μας προστατεύσει από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Καύσωνες

Οι θερμοκρασίες στις πόλεις είναι αρκετά πιο υψηλές από ό,τι στην ύπαιθρο χώρα. Αυτό το φαινόμενο της «αστικής θερμικής νησίδας» οφείλεται σε πολλά αίτια, με κυριότερο την πυκνή παρουσία τσιμέντου και ασφάλτου, υλικά που απορροφούν τη ζέστη. Παράλληλα, τα συστήματα κλιματισμού(air-condition) εκλύουν σημαντικές ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, θερμαίνοντας ακόμη περισσότερο την ατμόσφαιρα. Τα κλιματιστικά κρατούν τα σπίτια δροσερά, όχι όμως το πλανήτη. Η αστική κάλυψη με δένδρα αποτελεί τη βέλτιστη λύση για τις πόλεις. Τα δένδρα δροσίζουν την ατμόσφαιρα εκλύοντας νερό από τα φύλλα σε μια διαδικασία παρόμοια με τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος μέσω του ιδρώτα. Ένα δένδρο έχει τη δύναμη να δροσίσει όσο δέκα μονάδες κλιματιστικών, όπως δείχνει μελέτη που εκπονήθηκε στις ΗΠΑ χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η δροσιά από τη σκιά που προσφέρουν τα δένδρα.

Οι μεγάλες πόλεις στρέφονται στη Φύση για… δροσιά. Η Μελβούρνη στην Αυστραλία έχει θέσει σε εφαρμογή σχέδιο για τη φύτευση περισσότερων από 3.000 δένδρων ετησίως, με στόχο τον διπλασιασμό της αστικής κάλυψης σε πράσινο έως το 2040.

 

Ξηρασία

Για την εξασφάλιση επάρκειας νερού, οι κοινωνίες στρέφονταν παραδοσιακά στη χρήση των «γκρι υποδομών», όπως αγωγούς, φράγματα και τεχνητούς ταμιευτήρες. Ήλθε η ώρα για στροφή στις πράσινες υποδομές, δηλαδή τη χρήση φυσικών ή ημι-φυσικών συστημάτων, που φέρνουν παρόμοια αποτελέσματα, με θετικές μακροπρόθεσμες περιβαλλοντικές συνέπειες.

Για παράδειγμα φυσικοί υγρότοποι, όπως ρυάκια και λίμνες, λειτουργούν ως σφουγγάρια, τραβώντας το νερό και στο υπέδαφος και επανατροφοδοτώντας τις υπόγειες δεξαμενές. Τα φυσικά οικοσυστήματα «αιχμαλωτίζουν» το νερό κατά τη διάρκεια των βροχοπτώσεων και το αποθηκεύουν για καιρούς ξηρασίας. Κατά παρόμοιο τρόπο, τα δένδρα στα δάση απορροφούν το νερό με τις ρίζες τους και το κατευθύνουν προς τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, ενώ ταυτόχρονα το φιλτράρουν, εξασφαλίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο πόσιμο νερό για εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο.

Η πολιτεία του Ρατζαστάν στην Ινδία βίωσε άνευ προηγουμένου ξηρασία το 1986. Τα επόμενα χρόνια,  οι τοπικές κοινότητες προχώρησαν σε εκτεταμένες αναδασώσεις στην περιοχή, γεγονός που οδήγησε σε αύξηση της στάθμης των υπογείων υδάτων κατά αρκετά μέτρα. Στην Γκάμπια, ένα από τα μεγαλύτερα αναπτυξιακά έργα στην ιστορία της χώρας αφορά την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων και την αύξηση του διαθέσιμου πόσιμου νερού.

Άγρια ζωή

Πρώτα ο Αμαζόνιος, μετά η Καλιφόρνια, μετά η Αυστραλία και ο κατάλογος φαίνεται πως δεν έχει τέλος. Οι δύο προηγούμενες χρονιές χαρακτηρίσθηκαν από καταστροφικές πυρκαγιές. Οι προσπάθειες αντιμετώπισης και περιορισμού της εξάπλωσής τους αφορούν συχνά τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, κόβοντας δένδρα.

Η νέα στρατηγική είναι εκ διαμέτρου αντίθετη και ανακαλύφθηκε μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην Ισπανία, το 2012. Σε εκείνες τις πυρκαγιές διαπιστώθηκε ότι το μεσογειακό κυπαρίσσι αποτελεί ένα είδος δένδρου ανθεκτικού στις φλόγες. Τα κυπαρίσσια διατηρούν στα φύλλα τους υψηλά επίπεδα υγρασίας, ακόμη και υπό συνθήκες καύσωνα, ενώ τα φύλλα που πέφτουν δημιουργούν ένα υγρό περιβάλλον στη βάση του κορμού. Σε αρκετές περιοχές της Μεσογείου δημιουργούνται φυσικές ζώνες προστασίας από πυρκαγιές, φυτεύοντας κυπαρίσσια.

 

Παράκτιες πλημμύρες

Εάν επαληθευτούν οι προβλέψεις, η στάθμη της θάλασσας θα έχει ανέβει τόσο πολύ έως το 2050, που περίπου 300 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν σε παράκτιες κοινότητες θα βρίσκονται αντιμέτωποι με πλημμύρες τουλάχιστον μία φορά το χρόνο. Υπάρχουν ορισμένα παράκτια οικοσυστήματα που μπορούν να λειτουργήσουν ως «τείχη» προστασίας απέναντι στις δύο βασικούς κινδύνους από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας: Πλημμύρες και παράκτια διάβρωση.

Για παράδειγμα, τα μαγκρόβια δάση και οι κοραλλιογενείς ύφαλοι συγκρατούν τα κύματα προτούφθάσουν στην ακτή, μειώνοντας τη δύναμη και το ύψος του νερού και κατ’ αυτόν τον τρόπο, μειώνονται οι πιθανότητες να φθάσει το θαλάσσιο νερό στη στεριά. Μελέτη σε 52 πόλεις έδειξε ότι οι φυσικοί τρόποι ήταν 2 με πέντε φορές πιο αποτελεσματικοί στο να αποτρέψουν τις παράκτιες πλημμύρες από ό,τι οι τεχνητές κατασκευές, όταν πρόκειται για τη μείωση της δύναμης και του ύψους των κυμάτων.

Στην πόλη Κισακασάκα της Ανατολικής Τασμανίας, το θαλασσινό νερό έφθανε συχνά στις φάρμες των κατοίκων, καταστρέφοντας τις καλλιέργειες. Ως απάντηση, οι χωρικοί αναδάσωσαν εκατοντάδες εκτάρια μαγκρόβιων δασών και μέσα σε δύο χρόνια κατάφεραν να σταματήσουν τις πλημμύρες, ενώ τα επίπεδα άλατος στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες επέστρεψαν στο φυσιολογικό.

Κατολισθήσεις και διάβρωση του εδάφους

Τα ακραία καιρικά φαινόμενα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής έχουν οδηγήσει στην αύξηση της συχνότητας κατολισθήσεων σε πολλά σημεία του κόσμου.  Στη νήσο Μπανκς που βρίσκεται στο καναδικό αρκτικό αρχιπέλαγος οι κατολισθήσεις έχουν αυξηθεί κατά 6.000% τις τελευταίες δεκαετίες, κυρίως εξαιτίας της τήξης των πάγων λόγω των υψηλότερων του συνηθισμένου θερμοκρασιών.

Δύο τρόποι υπάρχουν για να αποτραπούν οι κατολισθήσεις: Η μείωση της διάβρωσης του εδάφους και η ενίσχυση της πυκνότητάς του. Η βλάστηση βοηθάει και στις δύο περιπτώσεις, απορροφώντας το νερό και συγκρατώντας το χώμα. Η κυβέρνηση στις νήσους Κομόρες φυτεύει 1,4 εκατ. δένδρα για την προστασία των καλλιεργειών σε ορεινές περιοχές.

Ερημοποίηση και αμμοθύελλες

Η ερημοποίηση αποτελεί μια ολοένα και μεγαλύτερη απειλή σε περιοχές όπου αντιμετωπίζουν ξηρασία και   βιοποικιλότητας. Όταν καταστρέφουμε τα δάση, το φαινόμενο της ερημοποίησης επιτείνεται, καθώς τα δένδρα διατηρούν την υγρασία στο έδαφος. Από το 1920, η έρημος Σαχάρα έχει επεκταθεί κατά 10%, καταστρέφοντας τις φυσικές δεξαμενές νερού και την καλλιεργήσιμη γη.

Η ερημοποίηση ήταν το βασικό κίνητρο πίσω από το Μεγάλο Πράσινο Τείχος της Αφρικής. Για να σταματήσει η επέκταση της Σαχάρας και οι αμμοθύελλες, 21 χώρες της Αφρικής συνεργάσθηκαν για ένα φυσικό θαύμα 8.000 χιλιομέτρων, αποτελούμενο από δένδρα και θάμνους. Μέσω της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας θα μπορούσαν να δημιουργηθούν έως και 10 εκατ. «πράσινες» θέσεις εργασίας έως το 2030, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την καταπολέμηση της ερημοποίησης.

Στο Σουδάν, η ερημοποίηση είχε ως αποτέλεσμα την έξαρση της βίας σε ορισμένες περιοχές. Το 2017, η κυβέρνηση εφήρμοσε πρόγραμμα στήριξης των τοπικών κοινοτήτων ώστε να προσαρμοσθούν στην ξηρασία, δημιουργώντας φυσικές ζώνες προστασίας φυτεύοντας δένδρα ή θάμνους, οι οποίες προστάτευαν τις σοδειές από τις ακραίες καιρικές συνθήκες.

 

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News